Een meningsverschil is geen onderdrukking

Wie had ooit gedacht dat vrijheid van meningsuiting zou veranderen in een knuppel om er anderen mee de mond te snoeren? Dat recht — bedoeld om je te kúnnen uitspreken — wordt tegenwoordig ingezet om precies dat bij een ander onmogelijk te maken.

Neem de hele discussie over geslacht. Ik hou vast aan de biologische werkelijkheid van twee geslachten: man en vrouw. Dat is mijn technisch-biologische standpunt, en daar verandert niets aan. Identificeert iemand zich als non-binair of trans? Prima, dat is z’n goed recht, en ik behandel die persoon met precies hetzelfde respect als ieder ander. Die twee dingen bijten elkaar niet. Toch is het inmiddels genoeg om aan de digitale schandpaal te belanden. Dat heet dan “cancelcultuur”: het systematisch publiekelijk afserveren van iemand die niet meebuigt, vaak met verlies van baan of platform als gevolg (zie de omschrijving op dictionary.com). En het werkt ook nog eens averechts, want zodra je het fenomeen zélf wil bespreken kun je gecanceld worden voor je kritiek erop — kijk maar naar de video die NU.nl over cancelcultuur maakte en vervolgens haastig offline trok. De ironie schrijft zichzelf.

Tolerantie is geen acceptatieplicht

Hier zit volgens mij de hele knoop. Er is een wereld van verschil tussen iemand de ruimte geven om te zijn wie hij is, en jou verplichten om diens wereldbeeld te omarmen alsof het de absolute waarheid is.

Tolerantie is de smeerolie van een samenleving. We verdragen elkaars verschillen en vechten elkaar niet de tent uit. Mooi systeem. Acceptatieplicht is iets heel anders: dat is morele dwang met een vriendelijk gezicht. Je kunt prima naast elkaar leven zonder het met elkaar eens te zijn. Sterker nog, dat is precies wat een volwassen samenleving doet.

De omgekeerde wereld: het label als schild

Wat me het meest stoort, is de reflex. Spreek je iemand aan op gedrag, dan wordt er niet inhoudelijk gereageerd — dan wordt er een label getrokken om het gesprek te kapen.

Spreek je jongeren aan op overlast, dan gaat het over de herrie en de rotzooi. Niet over hun afkomst. Toch ligt “racist” al op de loer, niet als argument maar als bliksemafleider, zodat niemand het meer over die rotzooi hoeft te hebben.

Zit een man aan je en wijs je dat af, dan bewaak je je eigen lichaam. Punt. Dat heeft niks met homofobie te maken en alles met instemming. Grens is grens.

En weerwoord geven aan een vrouw? Dat is geen vrouwenhaat, dat is een gelijkwaardig gesprek. Wie elk tegenargument meteen als misogynie wegzet, maakt een echt gesprek gewoon onmogelijk. Gelijkwaardig betekent ook dat je tegen een stootje moet kunnen.

Het schuldgevoelmoeras

Dan het verleden. Voor veel mensen voelt de manier waarop daarover gepraat wordt als een opgelegde erfzonde. En er is een wezenlijk verschil dat steeds door elkaar gehaald wordt.

Historisch besef is weten wat er vroeger gebeurd is, het onder ogen zien, ervan leren. Daar is niks mis mee, dat hoort. Persoonlijke boete is iets totaal anders: het idee dat ik vandaag mijn excuses moet aanbieden voor dingen waar ik part noch deel aan had. Dat eerste teken ik voor. Dat tweede weiger ik, en wat mij betreft volkomen terecht. Schuld die over generaties heen wordt doorgegeven staat haaks op het idee dat ieder mens verantwoordelijk is voor zijn eigen daden — en alleen die.

Terug naar de nuchterheid

Uiteindelijk is het simpel. Ik ben een mens, jij bent een mens. Komen we er door cultuur- of meningsverschillen niet uit? Jammer, maar geen ramp. Dan gaat ieder zijns weegs en is het klaar.

Daar is geen haat voor nodig. Geen geschreeuw, geen vlaggetjes, geen excuses voor het verleden. Gewoon je eigen ding doen. Lekker. Vrij. Dát is de vrijheid waar we zuinig op moeten zijn.

Want dat is het punt dat zo vaak vergeten wordt: een meningsverschil is geen onderdrukking. En wie de vrijheid van zijn eigen podium gebruikt om de fundering eronder weg te slaan, zaagt aan de tak waar hij zelf op zit. Wees dus vooral wie je wilt zijn. Zoek desnoods je eigen clubje op en word er gelukkig van. Maar matchen onze werelden niet, dan scheiden onze wegen zich hier. Zonder ruzie. Gewoon, ieder de zijne.